Fedha za Vyama: UDA Yaongoza Mgao wa Sh789M, ODM Yafuata kwa Sh421M – Nani Anafaidika Zaidi?

Fedha za Vyama

Mgao wa fedha za vyama vya kisiasa nchini Kenya umeibua mjadala mkali baada ya United Democratic Alliance (UDA) na Orange Democratic Movement (ODM) kupewa sehemu kubwa ya Sh1.94 bilioni kutoka Political Parties Fund Kenya kwa mwaka wa fedha 2025/26.
Kwa pamoja, vyama hivi viwili vimepata zaidi ya Sh1.21 bilioni—sawa na asilimia 62.3 ya mfuko mzima—na hivyo kuimarisha nafasi zao kuelekea uchaguzi mkuu wa 2027.

Lakini hii inamaanisha nini kwa vyama vidogo, usawa wa kisiasa, na mustakabali wa demokrasia nchini Kenya?

Pia Soma: Mwanaume wa Miaka 30 Achomwa Moto Hadi Kufa kwa Kutuahibiwa Kuiba Kuku na Vifaranga Vihiga

Mgao Mpya wa Fedha: Nani Anaongoza?

UDA Yapata Mgao Mkubwa

Kulingana na Gazeti Rasmi la Serikali, UDA itapokea Sh789.7 milioni, zaidi ya asilimia 40 ya mgao wote.

• Hii inatokana na ushindi mkubwa wa chama hicho kwenye uchaguzi wa 2022 ambapo kilishinda urais na kuzoa viti 701 katika mabunge yote.
• Chama cha William Ruto sasa kina nafasi bora ya kufadhili kampeni, kuimarisha ofisi za mashinani, na kulipa watumishi wake.

ODM Yapata Sh421.8M

Chama cha Raila Odinga ODM kimepangiwa Sh421.8 milioni, ikiwakilisha takriban asilimia 22 ya mgao huo.

• ODM bado kinashikilia nafasi ya chama kikuu cha upinzani kwa viti vyake 425.
• Hata hivyo, chama kimelalamika mgao huo ni mdogo ikilinganishwa na madai yake ya Sh12 bilioni.

Vyama Vidogo: Changamoto Kuu ya Mgao Usio Sawa

Ingawa UDA na ODM wanadhibiti zaidi ya bilioni moja, vyama vingine 45 vitagawana jumla ya Sh729 milioni pekee.

Miongoni mwao:

• Jubilee Party – Sh184.8M
• Wiper Party (Kalonzo Musyoka) – Sh98.8M
• DAP-K (Eugene Wamalwa) – Sh43.2M
• Ford-Kenya (Moses Wetang’ula) – Sh35.3M
• Vyama vidogo kama KANU, Maendeleo Chap Chap, The Service Party, UPA, UPIA, CCM, na Tujibebe hupokea chini ya Sh20M kila kimoja.

Sheria Inasemaje Kuhusu Mgao wa Fedha?

• Sheria ya Vyama vya Kisiasa Kenya inasema mgao unatokana na kura zilizopatikana na kila chama katika uchaguzi uliopita.
• Asilimia kubwa (Sh1.4B) inatolewa kulingana na kura, huku Sh539M ikitokana na uamuzi wa mahakama uliofaidisha ODM.
• Kulingana na Msajili wa Vyama Sophia Sitati, fedha zitasambazwa kila robo mwaka baada ya kupokelewa kutoka Hazina ya Taifa.

Athari za Mgao Huu kwa Siasa za Kenya

Wachambuzi wanasema mgao huu una:

• Kuimarisha vyama vikuu: UDA na ODM sasa wana uwezo wa kufadhili kampeni kubwa na matangazo ya kitaifa.
• Kudhoofisha vyama vidogo: Upungufu wa fedha unawafanya washindwe kushindana kwa usawa.
• Kukuza ushindani usio sawa: Vyama viwili vikuu vinaweza kudhibiti siasa kwa kutumia rasilimali kubwa.

Je, Huu Mfumo Unahitaji Mageuzi?

• Changamoto kubwa: Hazina mara nyingi haitoi asilimia 0.3 ya mapato ya kitaifa kama inavyotakiwa kikatiba.
• Ripoti ya Mkaguzi Mkuu ilionyesha vyama vilipokea Sh808M pekee mwaka wa fedha 2023/24, chini ya kiwango kinachotakiwa.
• Wachambuzi wanapendekeza marekebisho ya sheria ili kulinda vyama vidogo na kuhakikisha usawa wa ushindani wa kisiasa.

Maswali Yanayoulizwa Sana (FAQs)

Hitimisho

Mgao wa fedha za vyama mwaka 2025/26 umethibitisha nguvu kubwa za UDA na ODM. Vyama hivi viwili sasa vinadhibiti zaidi ya Sh1.2 bilioni, hatua inayoongeza changamoto kwa vyama vidogo.
Swali kubwa linasalia: Je, mfumo huu utaendeleza demokrasia jumuishi au utazidisha ukiritimba wa vyama vikuu?