Sheria:
Katika miaka ya hivi karibuni, kumekuwa na mazungumzo moto kuhusu mageuzi ya sheria za talaka Kenya, hasa kuhusu wazo la talaka kwa makubaliano – ambapo wanandoa hukubaliana kuachana bila kulaumiana.
Lakini, je, unaweza kukubaliana na mume au mkeo kutalikiana kienyeji bila kupitia mahakama?
Jibu ni hapana. Kwa mujibu wa Mahakama Kuu ya Kenya, talaka kama hiyo haitambuliki kisheria chini ya Sheria ya Ndoa, 2014.
Uamuzi wa Kihistoria: Coppler Attorneys & Consultancy vs Mwanasheria Mkuu (2025)
Mnamo Aprili 24, 2025, katika Kesi ya Katiba E075 ya 2022, Mahakama Kuu jijini Nairobi ilitupilia mbali ombi lililolenga kuruhusu talaka kwa makubaliano ya pande mbili.
Katika kesi hiyo, kampuni ya Coppler Attorneys & Consultancy ilidai kuwa Sehemu ya X ya Sheria ya Ndoa, 2014 inakiuka Katiba kwa kuwalazimisha wanandoa kulaumiana wanapotaka kuachana.
Mahakama ilisisitiza mambo makuu yafuatayo:
- Ndoa ni taasisi ya kijamii, sio tu makubaliano ya watu wawili.
- Katiba ya Kenya kifungu cha 45 inalinda ndoa kama msingi wa jamii.
- Talaka kienyeji au kwa makubaliano pekee haiwezi kuwa halali bila kufuata taratibu za kisheria.
- Mahakama haiwezi kulazimisha Bunge kubadilisha sheria, kwani jukumu hilo liko chini ya Kifungu cha 94(1) cha Katiba.
Kwa hivyo, hata kama wanandoa wamekubaliana “kwa amani” kuachana, hawaruhusiwi kisheria kuvunja ndoa bila kupitia mahakama.
Sheria ya Ndoa, 2014: Misingi Halali ya Talaka Kisheria Kenya
Kulingana na Marriage Act, 2014, talaka inaweza kutolewa kwa sababu zifuatazo:
- Uzinzi
- Ukatili wa kimwili au kihisia
- Kuachwa kwa zaidi ya miaka mitatu
- Kuvunjika kabisa kwa ndoa
Kwa Nini Talaka Kienyeji Hailali Kisheria Kenya
Talaka kienyeji – ambapo wanandoa au wazazi wao wanakubaliana kimila kuvunja ndoa – haitambuliwi kisheria kwa sababu:
- Inakosa uthibitisho wa kisheria kutoka mahakama.
- Haiheshimu kanuni za Marriage Act, 2014.
- Inaweza kudhuru haki za mali, malezi ya watoto, na mirathi.
Mfano wa Kisheria:
Ikiwa mwanamke ametalikiana kienyeji na akaolewa tena bila hati rasmi ya talaka, ndoa ya pili inaweza kutangazwa batili kisheria.
Pia Soma: SHANGAZI AKUJIBU: Kumbe ni binti ya mpenzi wangu wa zamani!
Uhusiano Kati ya Katiba na Ndoa Nchini Kenya
Katiba ya Kenya (2010) inalinda ndoa kama msingi wa familia na jamii.
Mahakama inasisitiza kuwa:
“Lengo la sheria ni kulinda taasisi ya ndoa dhidi ya kuvunjika kirahisi.”
Hivyo, serikali ina jukumu la kuhakikisha kuwa kabla ya talaka, wanandoa wanapitia hatua za:
- Ushauri wa ndoa (marriage counselling)
- Upatanisho (mediation)
- Usuluhishi (conciliation)
Mswada Mpya wa Sheria ya Ndoa (Marekebisho), 2023: Je, Kuna Mabadiliko Yajayo?
Mswada wa Sheria ya Ndoa (Marekebisho), 2023 ulipendekeza kuruhusu talaka kwa makubaliano, ambapo:
- Wanandoa wangeweza kuwasilisha ombi la pamoja la kuvunja ndoa.
- Wangehitajika kuelewana kuhusu mali na malezi ya watoto kabla ya talaka kuidhinishwa.
Lakini hadi sasa, mjadala huo umeahirishwa na mfumo wa sasa wa talaka kwa kosa unaendelea kutumika.
Hatua za Kufuatwa Kabla ya Talaka Kisheria Kenya
- Kukusanya ushahidi wa kosa linalosababisha talaka.
- Kuwasilisha ombi la talaka katika Mahakama ya Familia.
- Kuhudhuria vikao vya upatanisho vilivyopangwa na mahakama.
- Kupokea uamuzi wa mahakama baada ya ushahidi kusikilizwa.
- Kupata hati rasmi ya talaka (Decree Absolute).
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Je, talaka kienyeji ni halali kisheria Kenya?
Hapana. Talaka kienyeji haitambuliki na haina nguvu za kisheria.
Je, talaka inaweza kupatikana bila kwenda mahakamani?
Hapana. Talaka zote lazima ziidhinishwe na Mahakama Kuu au Mahakama ya Familia.
Je, Waislamu wanafuata utaratibu sawa?
Kwa Waislamu, talaka hufanywa chini ya sheria ya Kiislamu (Kadhi’s Court) lakini bado lazima iheshimu Katiba na taratibu za kisheria.
Mambo ya Kisheria Unayopaswa Kuelewa
| Kigezo | Maelezo Kisheria |
| Sheria Inayosimamia | Marriage Act, 2014 |
| Mahakama Husika | Family Division of the High Court |
| Kifungu Muhimu cha Katiba | Article 45 |
| Mamlaka ya Utekelezaji | Judiciary of Kenya & Attorney General’s Office |
| Huduma Husika | Ministry of Public Service, Gender and Affirmative Action |
Hitimisho: Sheria Inalinda Ndoa, Sio Makubaliano ya Kienyeji
Kwa sasa, Kenya haijaruhusu talaka kwa makubaliano au talaka kienyeji.
Ili kuvunja ndoa kisheria, lazima ufuate utaratibu wa mahakama.
Kama taifa, ni muhimu kutambua kuwa sheria inalenga kulinda familia kama nguzo ya jamii — si kuifanya talaka iwe rahisi.