Bunge la Kaunti Lalamwa Kulipa Sh7 Milioni
Katika uamuzi wa kihistoria unaosisimua mjadala kuhusu haki za wafanyakazi Kenya, Mahakama ya Ajira na Mahusiano ya Kazi imeamuru Bunge la Kaunti ya Nairobi kumlipa Bw Halkano Dida Waqo fidia ya Sh7 milioni.
Mahakama ilibaini kuwa Bw Waqo alinyimwa nafasi ya kazi aliyoteuliwa kwayo bila maelezo yoyote, jambo lililokiuka haki zake za kikatiba. Tukio hili limezua mjadala kuhusu uwajibikaji wa mabunge ya kaunti na utekelezaji wa sheria za ajira Kenya.
Uamuzi wa Mahakama ya Kazi: Waqo Kufidiwa kwa Mateso na Hasara ya Kiuchumi
Katika uamuzi ulioamriwa na Mahakama ya Ajira na Mahusiano ya Kazi (Employment and Labour Relations Court), Jaji alibainisha kuwa Bunge la Kaunti lilimnyima Bw Waqo haki ya kupata taarifa kuhusu hatima ya uteuzi wake.
“Mlalamishi alipitia mateso makubwa ya kihisia, msongo wa mawazo na hasara ya kiuchumi. Ili kufidia ukiukaji huo, anatunukiwa fidia ya Sh7,000,000 zitakazolipwa kufikia Januari 2026,” ilisoma sehemu ya hukumu.
Bw Waqo alikuwa miongoni mwa maafisa saba walioteuliwa mnamo Aprili mwaka jana kwa nyadhifa mbalimbali za Maafisa Wakuu wa Kaunti, lakini jina lake lilipotea ghafla kwenye ripoti ya kamati ya Bunge bila maelezo.
Sababu Kuu za Uamuzi wa Mahakama
Mahakama ilitaja mambo yafuatayo kama msingi wa uamuzi huo:
- Kuvunjwa kwa haki za kikatiba za mlalamishi kupata taarifa za mchakato wa ajira.
- Kupoteza heshima ya kitaaluma na fursa za kazi kutokana na kusubiri bila majibu.
- Hasara ya kiuchumi baada ya kutoajiriwa wala kutafuta kazi nyingine.
- Kutokujali kwa Bunge la Kaunti, ambalo halikutoa maelezo licha ya maombi rasmi kutoka kwa Waqo.
Athari kwa Serikali za Kaunti na Wafanyakazi wa Umma
Uamuzi huu unatarajiwa kuwa mfano muhimu wa kisheria (precedent) katika migogoro ya ajira ndani ya serikali za kaunti. Unaonyesha kuwa Bunge la kaunti na Tume za Ajira lazima zifanye maamuzi kwa uwazi na kufuata sheria za ajira.
Athari Kuu:
- Serikali za kaunti sasa zinalazimika kutoa sababu za kutomteua mgombea.
- Wafanyakazi wa umma wanaweza kutumia uamuzi huu kudai haki zao.
- County Public Service Boards zinalazimika kuweka mifumo ya wazi ya mawasiliano.
Misingi ya Kisheria Iliyotumika katika Kesi Hii
Mahakama ilitumia vifungu kadhaa vya Employment Act Kenya 2007, ikiwemo:
- Section 45: Kupiga marufuku kufutwa kazi bila sababu halali.
- Section 47(5): Kumlinda mfanyakazi anayehisi kunyimwa haki ya ajira.
- Article 41 ya Katiba ya Kenya: Haki ya kufanya kazi katika mazingira yenye heshima na haki.
Mtazamo wa Kitaifa: Kesi za Ajira Zinazoongezeka Nchini Kenya
Kwa mujibu wa Tume ya Huduma za Umma, zaidi ya kesi 1,200 za ajira zimeripotiwa katika Mahakama ya Ajira na Mahusiano ya Kazi Kenya kati ya 2022 na 2024. Kesi nyingi zinahusisha migogoro ya ajira katika serikali za kaunti, hasa kuhusu ufutaji kazi isivyo halali na mchakato usio wazi wa uteuzi.
Pia Soma: Tunateseka: Waathiriwa wa Maporomoko Walia Baada ya Misaada Kuchelewa kwa Siku Tatu
Muhtasari wa Uamuzi: Kwa Nambari
| Kigezo | Maelezo |
| Mlalamishi | Halkano Dida Waqo |
| Mlalamikiwa | Bunge la Kaunti ya Nairobi na Spika |
| Mahakama | Employment and Labour Relations Court Kenya |
| Kiasi cha Fidia | KSh 7,000,000 |
| Muda wa Malipo | Kufikia Januari 2026 |
| Sheria Iliyotumika | Employment Act 2007, Article 41 Constitution of Kenya |
Maoni ya Wataalam: Haki za Wafanyakazi Zazidi Kuimarika
Wataalam wa sheria wanasema uamuzi huu unaonyesha jinsi mahakama za kazi Kenya zinavyoweka uzito katika kulinda haki za wafanyakazi wa sekta ya umma.
“Hii ni ishara kwamba hata taasisi za umma lazima ziwajibike. Uwazi katika ajira si hiari tena, ni sharti la kikatiba,” alisema wakili wa ajira, Jane Mwende, kutoka Kenya Employment Law Centre.
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
Nini maana ya fidia kwa kufutwa kazi isivyo halali?
Ni malipo yanayotolewa kwa mfanyakazi aliyenyimwa ajira au kufutwa kazi bila kufuata utaratibu wa kisheria.
Ni nani anayehusika na ajira katika kaunti?
Ni jukumu la County Public Service Board chini ya usimamizi wa Gavana na Bunge la Kaunti.
Je, kesi kama hizi huchukua muda gani?
Kwa kawaida, kesi za ajira huchukua miezi 6–18 kulingana na ushahidi na utata wa madai.
Hitimisho: Ushindi kwa Uwajibikaji na Haki za Wafanyakazi
Uamuzi wa Bw Halkano Dida Waqo ni onyo kwa serikali za kaunti zote kwamba maamuzi ya ajira lazima yafanywe kwa uwazi, uadilifu, na kufuata sheria.
Kwa wafanyakazi wa umma, ni kumbusho kuwa kila haki ya ajira inalindwa na katiba, na mahakama ziko tayari kuingilia pale haki hizo zinapokiukwa.