Je, Uamuzi Huu Unamaanisha Nini Kwa Kesi za Kisiasa Tanzania?
Mahakama Kuu ya Tanzania, Masjala Ndogo ya Dar es Salaam, imekubaliana na pingamizi lililowasilishwa na Mwenyekiti wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA), Tundu Lissu, na kukataa kupokea flash disk na memory card kama ushahidi katika kesi ya uhaini inayomkabili.
Uamuzi huo umetolewa na Jaji Dustan Nduguru, akiongoza jopo la majaji watatu, baada ya mahakama kusikiliza hoja za pande zote mbili. Mahakama ilibainisha kuwa shahidi wa tatu wa upande wa mashtaka, Mkaguzi wa Polisi Samwel Kaaya (39), hana utaalamu katika picha za mjongeo (video), bali ni mtaalamu wa picha mnato — hivyo hana sifa za kitaalamu za kuwasilisha ushahidi wa kidigitali.
Sababu Kuu Mahakama Kuu Ilikataa Ushahidi wa Flash Disk na Memory Card
Tundu Lissu, kupitia mawakili wake, aliwasilisha hoja nne kuu akiomba mahakama ikatae ushahidi wa kidigitali uliowasilishwa na upande wa mashtaka. Kati ya hoja hizo, alisisitiza kuwa:
- Shahidi hakuwa mtaalamu wa video forensics.
- Vifaa vya kidigitali kama flash disk na memory card vinaweza kubadilishwa au kupoteza data kirahisi.
- Hakukuwa na uthibitisho wa mnyororo wa ushahidi (chain of custody).
- Uthibitisho wa kitaalamu wa kielelezo hicho haukuwasilishwa ipasavyo.
Mahakama ilikubaliana na hoja hizo, ikisema ushahidi huo hauwezi kuaminika bila mtaalamu mwenye sifa maalum kuthibitisha uhalali wake.
Athari za Uamuzi Huu kwa Kesi ya Tundu Lissu na Kesi za Kisiasa Tanzania
Uamuzi huu wa Mahakama Kuu unachukuliwa kuwa muhimu kwa mfumo wa haki nchini Tanzania, hasa katika kesi za kisiasa zinazohusisha ushahidi wa kidigitali. Wataalamu wa sheria wanasema:
“Uamuzi huu umeweka kigezo kipya cha namna ushahidi wa kidigitali unavyotakiwa kuthibitishwa mahakamani. Ni hatua muhimu katika kulinda haki za washtakiwa,” alisema Wakili wa Madai, Joseph Mhando kutoka Ofisi ya Mwanasheria Mkuu wa Serikali.
Kwa upande wake, Tundu Lissu alieleza kuwa uamuzi huo unaonyesha kuwa mahakama bado zina uwezo wa kutoa maamuzi huru, hata katika kesi zenye mvuto wa kisiasa.
Ushahidi wa Kidigitali Tanzania: Sheria na Changamoto
Kwa mujibu wa Sheria ya Ushahidi Tanzania (Evidence Act, Cap 6 R.E 2022), ushahidi wa kidigitali unakubalika endapo:
- Chanzo chake ni cha kuaminika,
- Mtaalamu wa forensics anathibitisha uhalali wake,
- Chain of custody inadumishwa bila kuvunjwa.
Hata hivyo, changamoto kubwa katika mfumo wa mahakama Tanzania ni upungufu wa wataalamu wa digital forensics na miundombinu ya kisasa ya kuhifadhi ushahidi wa kielektroniki.
Uamuzi wa Mahakama Kuu Tanzania Katika Muktadha wa Afrika Mashariki
Tanzania sasa inaungana na nchi kama Kenya na Uganda, ambako mahakama zimekuwa zikisisitiza umuhimu wa utaalamu wa forensics katika kesi za ushahidi wa kidigitali.
Mfano, mwaka 2023 Mahakama Kuu ya Kenya ilitupilia mbali ushahidi wa video kwa sababu mtoa ushahidi hakuwa na sifa za kitaalamu kuthibitisha kielelezo hicho.
Pia Soma: Makamu Mwenyekiti wa CHADEMA, John Heche, Akamatwa na Polisi Asubuhi Hii Akiwasili Mahakamani
Tundu Lissu Azungumza Baada ya Uamuzi
Baada ya hukumu, Tundu Lissu alisema:
“Huu ni ushindi wa haki na uwazi. Teknolojia ni muhimu, lakini lazima ihusishe wataalamu wenye uhalali wa kisheria. Hii siyo kesi yangu pekee, bali ni somo kwa mfumo mzima wa haki nchini.”
Athari kwa Mfumo wa Mahakama Tanzania
Uamuzi huu wa Mahakama Kuu unaweka msingi muhimu kwa:
- Kuimarisha uaminifu wa ushahidi wa kidigitali katika kesi za jinai.
- Kutoa mwongozo kwa majaji na mawakili katika usimamizi wa kesi zinazohusisha teknolojia.
- Kukuza imani ya wananchi katika uhuru wa Mahakama Kuu Tanzania.
Hitimisho: Uamuzi wa Mahakama Kuu ni Kigezo Kipya cha Ushahidi wa Kidigitali
Uamuzi wa leo wa Mahakama Kuu Tanzania unatoa funzo kubwa kwa wadau wa sheria, waandishi wa habari, na raia — kwamba ushahidi wa teknolojia unahitaji utaalamu maalum ili kuhakikisha haki inatendeka.
Kwa kesi kama ya Tundu Lissu, uamuzi huu unaweza kubadili mwelekeo wa mashitaka na kufungua mjadala mpana kuhusu uhuru wa mahakama na haki za kisiasa Tanzania.