Ukweli Wa Kushangaza!
Sekta ya utumishi wa umma nchini Kenya imevamiwa na mtandao wa wizi wa mishahara, vyeti bandia, na matumizi mabaya ya fedha za umma — hali inayosababisha serikali kupoteza mabilioni ya pesa kila mwaka. Waziri wa Utumishi wa Umma, Geoffrey Ruku, amefichua maovu haya akisema kuwa baadhi ya maafisa serikalini “wanalipwa bila kufanya kazi” — wizi bila jasho serikalini.
Katika hotuba yake kwenye Kongamano la 29 la Usimamizi wa Wafanyakazi lililoandaliwa na Taasisi ya Usimamizi wa Wafanyakazi (IHRM) mjini Naivasha, Waziri Ruku alifichua mfumo wa udanganyifu, unaojumuisha watumishi waliostaafu, walio na vyeti bandia, na wanaopokea marupurupu mara mbili.
Waziri Afichua Wizi Serikalini: Mifumo Iliyooza ya Mishahara
Kwa mujibu wa Waziri Ruku, uchunguzi wa hivi karibuni umeonyesha kuwa:
- Baadhi ya watumishi wa umma wanaendelea kulipwa mishahara licha ya kustaafu miaka kadhaa iliyopita.
- Watumishi 406 bado wako kazini licha ya kufikisha umri wa kustaafu.
- Mombasa, Kisumu, na Nakuru ndizo zinazoongoza kwa idadi kubwa ya wastaafu wanaoendelea kulipwa.
- Wafanyakazi waliosimamishwa au kustaafu wamepokea hadi Sh460,000 kwa mwezi kinyume cha sheria.
Hii ni sehemu ya sakata kubwa ya ufisadi serikalini Kenya, ambapo baadhi ya maafisa wanatumia vyeti vya kughushi na tarehe bandia za kuzaliwa ili kuendelea kulipwa mishahara na marupurupu.
Ripoti ya Wizi Serikalini: Data na Ushahidi
Ripoti ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali, Dkt. Nancy Gathungu, ilibaini kuwa:
- Watumishi watano waliostaafu walilipwa Sh25.7 milioni kwa mikataba batili kati ya Machi 2023 na Septemba 2024.
- EACC imegundua zaidi ya 1,280 vyeti vya kughushi kati ya 53,000 vilivyokaguliwa.
- Zaidi ya watumishi 2,000 wameajiriwa kwa kutumia vyeti bandia.
- Katika kipindi cha miaka minne, Sh14.3 milioni zimepatikana kupitia urejeshaji wa fedha zilizopotea, huku uchunguzi wa Sh400 milioni ukiendelea.
Hii inathibitisha kuwa ufisadi wa mabilioni serikalini unaendelea kuumiza uchumi wa taifa.
Waziri Asema Ukweli Kuhusu Wizi Bila Jasho Serikalini
Waziri Ruku alifichua kuwa baadhi ya maafisa wa serikali wanakwepa kulipa kodi, jambo linalopunguza mapato ya serikali.
“Tumeona udanganyifu mkubwa — kutoka kwa watumishi wanaotumia vyeti bandia hadi wanaolipwa mara mbili. Serikali haitavumilia wizi bila jasho serikalini,” alisema Waziri Ruku.
Waziri pia alisisitiza kuwa wizara yake inashirikiana na EACC, DCI, ODPP na IHRM kufuatilia wale wote wanaohusishwa na sakata za matumizi ya fedha serikalini.
Hatua za Serikali: Mapambano Dhidi ya Ufisadi Serikalini
Kwa sasa, serikali imechukua hatua zifuatazo:
- Utekelezaji wa mfumo wa UHRIS (Unified Human Resource Information System) ili kuondoa wafanyakazi hewa.
- Kuzindua apu maalum ya kusaidia kufuatilia taarifa za ajira na mishahara.
- Kufuata umri wa kustaafu wa miaka 60 bila upendeleo.
- Kuhakikisha uwazi na uwajibikaji serikalini kupitia ukaguzi wa mara kwa mara.
Waziri aliongeza kuwa zaidi ya watumishi 43,000 wanatarajiwa kustaafu kufikia mwaka 2029, jambo litakalofungua nafasi kwa vijana wenye sifa.
Athari za Wizi wa Pesa za Umma
Sakata hizi zimeleta:
- Mzigo mkubwa wa mishahara kwa serikali.
- Kukosekana kwa nafasi za ajira kwa vijana.
- Kupotea kwa uaminifu wa umma kwa taasisi za serikali.
- Kudhoofika kwa huduma za umma kutokana na watumishi wasio na sifa.
Mashirika kama Transparency International Kenya yameitaka serikali kuongeza uwazi katika usimamizi wa wafanyakazi na matumizi ya fedha za umma.
Ripoti Mpya za EACC 2025 na Mageuzi Yanayotarajiwa
Ripoti ya EACC 2025 imependekeza mageuzi makubwa kwenye:
- Public Finance Management (PFM)
- Uthibitishaji wa vyeti vya kitaaluma kwa njia ya kidigitali
- Uimarishaji wa mfumo wa uthabiti wa maadili kazini
Mageuzi haya yanatarajiwa kusaidia serikali kuzuia ufisadi ndani ya wizara za Kenya na kurejesha uaminifu wa wananchi.
Hitimisho: Wito wa Uwajibikaji na Mageuzi
Ufisadi serikalini Kenya umeendelea kuwa changamoto sugu, lakini ufichuzi wa Waziri Ruku unatoa matumaini mapya ya uwazi, uadilifu na mageuzi katika sekta ya umma.
Wakenya wanatarajia kuona matokeo ya kweli — sio tu maneno — katika vita dhidi ya wizi bila jasho serikalini.
CTA: Toa Maoni Yako!
Je, una maoni kuhusu jinsi serikali inavyopambana na ufisadi serikalini?